Midden in de bossen van de Veluwe, in de buurt van Vierhouten, overleefde een honderdtal joden de Tweede Wereldoorlog in barakken en hutten – met hulp van de ondergrondse en dankzij het zwijgen van de lokale bevolking. Tonnen voedsel sleepte de illegaliteit op fietsen over mulle zandpaden naar het kamp. Butagasflessen, kolen en bouwmaterialen kwamen op boerenkarren. Maar het bosleven was zwaar en primitief, en het gevaar van ontdekking en deportatie legde grote druk op de onderduikers en hun helpers.

 

Toch hadden deze onderduikers het veel beter dan 'stadse' joden – en dat wisten ze. Het leven was hard in koude winters onder de grond, maar het had het ook de voordelen van de buitenlucht, van enige bewegingsvrijheid, van het gevoel het leven nog een beetje in de hand te hebben.

Het dorp bleef ruim anderhalf jaar lang verborgen. Het overleefde de razzia's van Duitse troepen, heimelijke speurtochten van de Sicherheitsdienst en Nederlandse, foute, politiebeambten. Maar op 29 oktober 1944 ging het mis: twee wandelende SS-ers ontdekten het kamp. Een haastige ontruiming volgde, de meeste bewoners ontkwamen, op een achttal na. Zij moesten hun eigen graf graven en werden standrechtelijk geëxecuteerd, een zesjarig jongetje als laatste.

---

Jeroen Thijssen, historicus en journalist, interviewde in Israël en Nederland de laatste overlevenden en reconstrueerde de geschiedenis van het Verborgen Dorp aan de hand van deze persoonlijke getuigenverklaringen. Lees ook dit artikel op Verzet.org:
•  Het Zoenoffer van Dr. Edith Stein. Haar misdaad? Joods geboren...: De Februaristaking

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Terugkeer. Antisemitisme in Nederland rond de bevrijding (Dienke Hondius)
•  Na het kamp - Overlevenden en de strijd om herinnering (Jolande Withuis)
•  Strepen aan de hemel (Gerhard L. Durlacher)
•  Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
•  Om erger te voorkomen (Nanda van der Zee)
•  Als slachtoffers daders worden. De zaak van joodse verraadster Ans van Dijk (Jan Debrouwere)
•  Arthur Seyss-Inquart - Het leven een Duits onderkoning in Nederland (Neuman)
•  De bezetting in een notendop (David Barnouw)
•  Soldaat in verzet - Jan Verleun (Do du Preez-Verleun en Pauline Wesselink)
•  Een documentaire: De jaren 1940-45 (Drs. A.H.Paape en Han de Vries)