Kurt Tucholsky (1890-1935), vlijmscherp satiricus en kritisch volger van al wat in het Duitsland tussen de republiek van Weimar en het aan de macht komen van Hitler de toets van oprechte menselijkheid niet kon doorstaan, schreef zijn Deutschland, Deutschland über alles in een tijd dat hij als correspondent in Parijs woonde om daar, zoals hij zelf schreef, 'uit te rusten van Duitsland'.

De radicaal-liberaal Tucholsky vocht met heel zijn geweten tegen kleinburgerlijkheid, ras-egoïsme, onverdraagzaamheid en alle verdere bouwstenen van het benepen nationalisme, dat hij onafwendbaar zag leiden naar de brandstapels van 1933 en de concentratiekampen daarna.

 

In een tijd van economische crisis komen niet de beste menselijke eigenschappen tot gelding, vandaar dat Deutschland, Deutschland über alles naar inhoud helaas ook vandaag weer actureel is. Naar vorm was het altijd al actureel gebleven.

---

Afb. rechts: Fotocollage uit 1933 van John Hartfield.

Biografie van Kurt Tucholsky door Kees Arntzen. Bron: Kees Arntzen

“Een Duitser die aan Duitsland te gronde ging” noemt biograaf Gerhard Zwerenz de man die in de jaren tussen 1918 en 1932 als journalist het wel en wee van de Weimar- republiek kritisch volgde. De in 1890 geboren Kurt Tucholsky was een ras-Berlijner die zich na de Eerste Wereldoorlog en na zijn studie rechten op liet nemen in de linkse kringen rond Siegfried Jacobssohn.

Diens kritsche tijdschrift “Die Weltbühne” voorzag hij jarenlang onder allerlei pseudoniemen (Peter Panter, Theobald Tiger, Ignaz Wrobel, Kasper Hauser) van een veelheid van kopij, waarin hij het Duitse maatschappelijk leven van de jaren twintig op de voet volgde. Privé was de altijd verzorgd geklede Tucholsky eerder mensenschuw dan een dandy. “Gedurende zijn leven kon de door vrouwen omgeven en verwende publicist geest en libido, Eros en Ratio niet integreren; aan een zelfs voor de jaren twintig ongebruikelijke hang naar erotiek gingen alle bindingen te gronde.” aldus Zwerenz.

Op maatschappelijk gebied was Tucholsky een van de scherpste critici van het opkomend nazisme, getuige teksten als ‘Hitler und Goethe - een schoolopstel’ en het bekende lied ‘der Graben’ . Niet verwonderlijk dat hij uiteindelijk met hen in conflict kwam en teleurgsteld de wijk nam naar Zweden waar hij in 1935 zelfmoord pleegde. Een van zijn laatste notities laat een tekeningetje van een omhoogleidende trap met drie treden zien, waarop hij noteerde: “Eine Treppe: sprechen - schreiben - schweigen.”

Een goede uitgebreide [Duitstalige] biografie van Kurt Tucholsky vind u hier: Wikipedia.de: Kurt Tucholsky