Een van de vele onbeantwoorde vragen rond de holocaust is: hoe konden zoveel mensen zich tot massamoordenaars ontpoppen?
Het merendeel leed niet aan een psychopathologische storing. De meeste van hen waren vriendelijke huisvaders en doorsneeburgers -
heel normale mensen.
Toch bleken ze tijdens de Tweede Wereldoorlog in staat dingen te doen waarvan ze in andere tijden en onder andere omstandigheden
zouden gruwen. In
Daders onderzoekt Harald Welzer de omstandigheden en voorwaarden waaronder gewone mensen genocide kunnen plegen -
tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook in Rwanda en Bosnië.
In Daders laat hij zien dat de bereidwilligheid te doden aangeleerd kan worden. Dat het denken in abstracte begrippen als 'de vijand', 'het jodendom' of 'de moslims'
daarbij een cruciale rol speelt, is een van de belangrijkste lessen die dit boek ons leert. Welzer laat echter ook zien dat niet
iedereen zich daardoor laat beïnvloeden.
Synopsis door
Eric Bracke. Bron
De Tijd
Fatsoenlijke massamoordenaars
Er is niet veel nodig om normale mensen daden te laten stellen waartoe ze zichzelf nooit in staat hadden geacht, stelt de Duitse sociaalpsycholoog Harald Welzer. In zijn boek 'Daders' analyseert hij hoe de uitvoerders van de Jodenvernietiging in 1941 hun zelfbeeld als moreel verantwoordelijke personen wisten te handhaven.
'Daders' is bij momenten een weerzinwekkend boek. Harald Welzer beschrijft hoe in 1941 Duitse politiebataljons hun massaexecuties stapsgewijs perfectioneerden tot een doeltreffend instrument van de Jodenvernietiging. Hij volgt het politiebataljon 45 dat instond voor de Jodenvernietiging in de Oekraïne. Triest hoogtepunt was de moord op ruim 30.000 joodse inwoners van Kiev in het ravijn van Babi Jar. Twee dagen nam het in beslag: de Joden verzamelen, ze zich laten uitkleden en ze doodschieten nadat ze waren gaan liggen op de lijken van mensen die voor hen waren vermoord. Door de zakelijke taakverdeling verliep alles, zoals de rapporten meldden, ordelijk.
De verhoren van de leden van politiebataljon 45, afgenomen meer dan twintig jaar na de feiten, vormen de voornaamste bron van Welzer. 'Het bestuderen ervan was geen opbeurende bezigheid. Toch waren het gewone mensen als u en ik. Er bestaat geen specifiek daderprofiel. Vandaar dat ik mijn aandacht richt op de sociale context en de omstandigheden waarin het werk werd uitgevoerd. Ik zeg bewust 'werk' omdat zij het als zodanig beschouwden; het was een manier om de moorden een plaats te geven.'
'De verhoren waren interessant materiaal omdat de openbare aanklager tijdens de ondervragingen aandacht had voor de psychologische kant van de zaak. Uiteraard hadden de betrokkenen er belang bij hun rol te minimaliseren en zich te distantiëren. Dat is een probleem voor het historisch onderzoek, maar niet voor een sociaalpsycholoog. Ik wil weten hoe iemand die vreselijke dingen heeft gedaan, zichzelf voorstelt aan de buitenwereld. Om als een goed, respectabel mens gezien te worden, deden ze soms bizarre uitspraken. Iemand zei: 'Ik was alleen in staat om kinderen te doden.' Zijn maat schoot de moeders dood, dus was het in zijn ogen eigenlijk een goede daad om de kinderen uit hun hulpeloze toestand te verlossen. Ik ga dus na hoe ze erin slaagden om hun daden te integreren in hun zelfbeeld. Het waren geen robotten die bevelen uitvoerden, maar mensen die voortdurend zin probeerden te geven aan hun daden.'
Lees
hier het interview met Harald Welzer.
Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•
De Einsatzgruppen en de Wilde Holocaust. Deel 1
•
De Einsatzgruppen en de Wilde Holocaust. Deel 2
•
De terreur van de SS-Aufseherinnen. Deel 1
•
De terreur van de SS-Aufseherinnen. Deel 2
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•
Vernietigingskamp Sobibor (Jules Schelvis)
•
Hitlers Gewillige Beulen (Daniel Jonah Goldhagen)
•
Het hart van de duisternis - Psychologie van de menselijke wreedheid (Jan de Laender)
•
Daders, slachtoffers, omstanders (Raoul Hilberg)
•
Daders. Hoe heel normale mensen massamoordenaars worden (Harald Welzer)
•
Nazi-Dokters. De psychologie van de rassenmoord in het Derde Rijk (Robert Jay Lifton)
•
Het Auschwitz-Proces ...een bericht over de levenden en de doden (Hans Jacobs en Bert Stoops)
