In dit opmerkelijk boek geeft Michal Citroen een onthutsend beeld van de behandeling van de Nederlandse joden na
hun terugkeer uit de kampen of onderduik ten deel viel. In de zomer van 1945 kwam de grootvader van Michal Citroen terug uit Auschwitz. Veel later vertelde hij haar
hoe afschuwelijk de eerste jaren van de oorlog voor hem en zijn lotgenoten zijn geweest. 'De Nederlanders hebben zich schunnig gedragen.'
Haar grootvader was geen uitzondering. Eenmaal thuis op vaderlandse bodem was er voor de meeste géén aandacht, géén begrip en géén opvang. Behalve door het
schamele restant van de joodse gemeenschap zelf werden zij door niemand verwacht. Waren de joden eigenlijk nog welkom in Nederland? Had het Duitse antisemitisme wortel geschoten? Of had de rest van de
Nederlanders het alleen te druk met de eigen problemen? Op basis van literatuurstudie, bronnenonderzoek en gesprekken met direct betrokkenen geeft Michal Citroen een antwoord op deze vragen.
Michal Citroen studeerde geschiedenis en werkt als programmateur bij de VPRO radio. Tevens is zij als wetenschappelijk docent
verbonden aan de faculteit Kunst- en Historische Wetenschappen van de Erasmsus Universiteit in Rotterdam.
Ongewenst bij terugkeer door Gerrit de Wit. Bron:
De Fabel van de Illegaal
In het boek "U wordt door niemand verwacht" wordt aan de hand van persoonlijke verhalen een onthutsend beeld geschetst van de slechte behandeling die Nederlandse joden ten deel viel na terugkeer uit de concentratiekampen of onderduikadressen. Er was een gebrek aan opvang, erkenning en solidariteit. Het ging zelfs zover dat Duitse joden die voor de oorlog naar Nederland waren gevlucht, bij terugkomst uit de Duitse concentratiekampen in Nederland opnieuw geïnterneerd werden. Ze werden zelfs samen met SS-ers en NSB-ers opgesloten, omdat ze werden beschouwd als burgers van de vijandige Duitse staat.
Antisemitisme was kennelijk ook in Nederland heel gewoon. Zo schreef de Leidsche Courant in 1946: "De lieve joodjes laten maar hotels in de lucht springen in Palestina en ontvoeren Engelse soldaten. Ze hebben het ontzettend hard te verduren gehad tijdens de oorlog, maar ze zijn weer bekomen van de schrik en zetten alweer een grote mond op en doen weer mazzel."
Ook door de overheidsbureaucratie en andere instellingen werden joden bij terugkeer slecht behandeld. Daarbij speelde antisemitisme een grote rol. Een Auschwitz-overlevende probeerde geld van de verzekering te krijgen. Maar de man kreeg niets, omdat hij zijn premies niet op tijd had betaald gedurende zijn tijd in het concentratiekamp. "Regels zijn regels", zei men. Waarop de overlevende antwoordde: "Hm, god ja, ik ben een tijdje bij de Duitsers geweest. Tjee, ben ik achter met betalen? Bij de belasting moet ik zeker ook gaan opgeven wat mijn inkomsten zijn geweest in Polen."
Volgens de auteur is de slechte opvang van de joden deels ook te verklaren door de onbekendheid met de ernst en omvang van de holocaust en het onvermogen om te improviseren. Ook opportunisme was een factor van belang. Veel Nederlanders hadden tijdens de oorlog bezittingen van gedeporteerde joden geroofd of in bewaring gekregen en weigerden die na de oorlog terug te geven. Voor wie zich rekenschap wil geven van het antisemitisme in het naoorlogse Nederland, is dit boek een must.
Kroniek van de Jodenvervolging in Nederland
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
• Arthur Seyss-Inquart - Het leven een Duits onderkoning in Nederland (Neuman)
• De drie van Breda. Duitse oorlogsmisdadigers in Nederlandse gevangenschap, 1945-1989 (Hinke Piersma)
• Ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog (Conny Kristel)
• Roof. De ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog (Gerard Aalders)
• Berooid. De beroofde Joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945 (Gerard Aalders)
• Het Achterhuis. Het dagboek van Anne Frank
• De laatste zeven maanden. Vrouwen in het spoor van Anne Frank (Willy Lindwer)
• Settela (Aad Wagenaar)
• Onbekende Kinderen. De laatste trein uit Westerbork (Daphne Meijer)
• Krijgen zal ik je. Pijn en angst van een overlevende Jood (Karel Logher)
• Collaboratie en Verzet 1940 - 1945. Delen 1, 2 en 3 (Friedrich Weinreb)
• Het verstoorde leven. Dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943 (Etty Hillesum)
• De tas van Eva. Een uniek dagboek van een Joodse heldin (Donald Speelman en Dick Schaap)
• Goethe in Dachau. Literatuur en werkelijkheid (Nico Rost)
• Boulevard des Misères. Het verhaal van doorgangskamp Westerbork (Jacob Boas)
• Concentratiekampen. Systeem en de praktijk in Nederland (C.J.F. Stuldreher en H.A.V.M. van Stekelenburg)
• Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
• Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 (Abel J. Herzberg)
• Studies over de Jodenvervolging (B. A. Sijes)
• Geschiedschrijving als opdracht. Abel Herzberg, Jacques Presser en Loe de Jong over de Jodenvervolging (Conny Kristel)
• Strepen aan de hemel (Gerhard L. Durlacher)
• Terugkeer. Antisemitisme in Nederland rond de bevrijding (Dienke Hondius)
• Na het kamp - Overlevenden en de strijd om herinnering (Jolande Withuis)
• U wordt door niemand verwacht. Nederlandse joden na kampen en onderduik (Michal Citroen)
• Om erger te voorkomen (Nanda van der Zee)
• Tegen beter weten in. Zelfbedrog en ontkenning in Nederlandse geschiedschrijving over Jodenvervolging (Ies Vuijsje)
• Na de ondergang. De herinnering aan de Jodenvervolging in Nederland 1945-1995 (Ido de Haan)
• Voorbij de verboden drempel - De Shoah in ons geschiedenisbeeld (H.W. von der Dunk)
