IBM en de Holocaust is het verbijsterende verhaal van een strategisch bondgenootschap: dat tussen
IBM (
International Business Machines) en nazi-Duitsland. Het begon in 1933, in de eerste weken na Hitlers machtsovername, en ging tot het einde van de Tweede Wereldoorlog
door. Toen het Derde Rijk aan zijn volkerenmoord begon, droeg IBM stap voor stap de technologische oplossingen bij die
de plannen mogelijk maakten: van de identificatie- en catalogeringsprogramma's in de jaren dertig tot de selecties in de jaren veertig.
Pas toen de joden geïdentificeerd waren, konden ze het doelwit worden van snelle onteigeningen, gettovorming, deportaties,
dwangarbeid en uiteindelijke vernietiging. Dat alles stelde zulke hoge eisen aan het analyserende en organiserende vrmogen van het Derde Rijk
dat eigenlijk computers nodig waren. Maar in de jaren dertig bestonden die natuurlijk nog niet.
De ponskaarttechnologie van IBM en zijn Duitse dochteronderneming
Dehomag bestond echter wel en had zich al in heel Europa bewezen. Met
de op maat gemaakte en voortdurend gemoderniseerde
Hollerith-systemen was Hitler in staat om van de jodenvervolging een automatisch
en systematisch proces te maken.
Decennia later hinderde IBM het onderzoek van de auteur op alle denkbare manieren. Het bedrijf weigerde hem de toegang tot de bedrijfsarchieven en
zelfs het IBM-museum in Duitsland, en verplaatste de stukken voortdurend om ze buiten zijn bereik te houden. Dankzij zijn eigen vasthoudendheid
en de hulp van tientallen onderzoekers, archivarissen en historici in zeven landen kon Edwin Black een van de laatste
grote mysteries van de holocaust ontraadselen: hoe kwam Hitler aan de namen?
Recensie door Jacques R. Pauwels. Bron:
PTB (Parti du Travail de Belgique)
De Amerikaanse onderzoeksjournalist Edwin Black heeft merkwaardig speurwerk geleverd om in geuren en kleuren het
strategisch bondgenootschap tussen IBM, de machtigste onderneming van Amerika, en het Derde Rijk van de nazi’s te
beschrijven. Vanuit het standpunt van zakenlui een successtory, vanuit humanitair standpunt een horrorverhaal...
Via zijn Duits filiaal, Dehomag, bezorgde IBM aan Hitler de ponskaarttechnologie, voorloper van de computer. Hitler had
die technologie niet alleen nodig om de treinen klokvast te laten rijden, maar ook om de vijanden van het naziregime te
vervolgen. IBM leverde ook gesofistikeerde technologie die de Blitzkrieg-oorlogsvoering en de spectaculaire Duitse
militaire successen mogelijk maakte. Ook na de oorlogsintrede van de Verenigde Staten bleef IBM in Duitsland lustig
voortboeren ten bate van Hitlers oorlog. Berlijn noch Washington maakten IBM het leven lastig, want men had zijn
technologie aan weerskanten broodnodig. IBM’s Hollerith-rekenmachines kwamen in Duitsland verder ook goed van pas voor
de efficiënte inzet van miljoenen Fremdarbeiter als slaven, voor het moorddadige management van de concentratiekampen,
en - last but not least - voor de uitroeiing van de Europese joden.
Hoe is zoiets mogelijk geweest? Op die vraag biedt Black in zijn overigens uitstekend en aanbevelenswaardig boek geen
antwoord. Wie zijn boek leest, krijgt de indruk dat het geval van IBM iets uitzonderlijk was, een toeval. Maar het was
helemaal geen tragische speling van het lot en ook geen kwestie van persoonlijkheden of van psychologie, maar van sociale
en economische verhoudingen en systemen, een probleem van (politieke) economie.
Een hemel op aarde voor de patroons. ‘Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen’, zei de filosoof
Wittgenstein. Zijn collega Max Horkheimer parafraseerde hem in verband met het fascisme en diens Duitse variant, het
nazisme, door te benadrukken dat wie over het fascisme wil spreken onmogelijk over het kapitalisme kan zwijgen. Hitlers
Derde Rijk was door Duitslands bloedeigen grootkapitaal in het leven geroepen. Terwijl het zich voor miljoenen mensen als
een catastrofe openbaarde, fungeerde het als een Nirwana voor bedrijven als Krupp, Thyssen, IG-Farben, Siemens.
Buitenlandse ondernemingen mochten meegenieten van de wonderbaarlijke diensten die Hitlers regime het kapitaal aanbood,
zoals de uitschakeling van alle arbeiderspartijen en vakbonden, de bestellingen en winsten die konden gemaakt worden
dankzij herbewapening en een veroveringsoorlog die hun goedkope grondstoffen bezorgde en nog goedkopere werkkrachten
in de vorm van buitenlandse slavenarbeiders. De eigenaars en managers van IBM namen het besluit in Duitsland (gouden)
zaken te doen niet omdat ze toevallig Hitler bewonderden, maar omgekeerd: ze droegen - in het openbaar en later in het
geniep - Hitler op handen omdat ze in zijn Derde Rijk geld konden verdienen zoals nergens anders.
Geen alleenstaand geval. IBM was helemaal geen uitzonderlijk geval. Ook Ford, General Motors, Coca-Cola, Standard Oil
(Exxon) en ITT floreerden in het Derde Rijk. Dat ze zich eigenlijk schuldig maakten aan landverraad en dat ze de
verschrikkelijke misdaden van de nazi’s hielpen mogelijk maken, het stoorde hen allerminst. Ze interesseerden zich alleen
aan het grof geld dat ze dankzij Hitler verdienden, hun motto was blijkbaar ‘Winsten über Alles’... Na de oorlog hebben de
kapitalistische meesters van het fascistische monster zich à la Frankenstein van hun creatuur moeten distantiëren. Maar
de hoofdkwartieren van de grote bedrijven bleven nostalgisch verlangen naar de goede oude tijd van Hitlers Derde Rijk.
Vandaag wil het grootkapitaal zo’n wonderland voor multinationals verwezenlijken door de zogenaamde globalisering.
Tenzij we dit verhinderen, zullen we allemaal eindigen, niet in een idyllische global village, maar in de hel van een
wereldwijd Vierde Rijk.
Economische collaboratie:
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
• De plundering van Europa (Charles de Jaeger)
• Nazi goud. De sinistere bankgeheimen van Zwitserland (Tom Bower)
• Hitlers bankiers (Jean Ziegler)
• Roof. De ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog (Gerard Aalders)
• Berooid. De beroofde Joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945 (Gerard Aalders)
• Operatie Kunstroof (Konstantin Akinsja en Grigori Kozlov)
• Nood breekt wet. Economische collaboratie of accomodatie (Mark Van den Wijngaert)
• IBM en de Holocaust. Het strategische verbond tussen nazi-Duitsland en de machtigste onderneming van Amerika (Edwin Black)
• Operatie Safehaven. Kruistocht tegen een Vierde Rijk (Gerard Aalders)
• Zaken Doen Tot Elke Prijs (Gerard Aalders en Cees Wiebes)
• Burgers boven elke verdenking? Vervolging van economische collaboratie in België (Dirk Luyten)
• Industriële «collaboratie» in België (Patrick Nefors)
• Meesters van het Diamant. De Belgische diamantsector tijdens het nazibewind (Erik Laureys)
• Ideologie en praktijk van het corporatisme tijdens de Tweede Wereldoorlog (Dirk Luyten)
• Wie financierde Hitler? (James & Suzanne Pool)
• Geld maken in oorlogstijd - Economische collaboratie 1940-1945 (John Gillingham)
• De Nazi Economie. Economie en buitenlandse handel in Nationaal-Socialistisch Duitsland (Van Capelle)
