Op de afbeelding: Molotov (l) en von Ribbentrop (achter Molotov rechts) en Stalin (uiterst rechts) tekenen op 23 augustus 1939 het niet-aanvalsverdrag tussen Rusland en Duitsland.

Op 23 augustus 1939 sloten twee dictaturen, Hitlers nazi-Duitsland en Stalins Sovjet-Unie, een niet-aanvalspact. Het afsluiten van het pakt bracht een enorme storm van verontwaardiging over West-Europa. Het Westen voelde zich verraden door de Russen. Nauwelijks acht dagen later valt op 1 september 1939 Duitsland Polen binnen. Enkele dagen later verklaren Frankrijk en Engeland de oorlog aan Duitsland. Op 17 september 1939 valt ook Rusland Polen aan en stuit op weinig weerstand. Het begin van de 'drôle de guerre', 'Sitzkrieg' of 'Phoney War'.

Het Protocol bevatte 7 punten, maar tevens een 'geheim bijvoegsel', waarvan het bestaan tot op vandaag door Sovjethistorici in twijfel wordt getrokken. Dit bijvoegsel dook pas op tijdens het proces van Nürnberg tegen de nazi-oorlogsmisdadigers, wanneer op 25 maart 1946, meester Seidl, de Duitse advokaat die Rudolf Hess verdedigde, plots met de verklaring komt dat hij een nieuw document aan het dossier wil toevoegen. Op vraag van de voorzitter van de rechtbank wil hij de bron niet bekend maken. In dit bijvoegsel verdelen Duitsland en Rusland onder elkaar de invloedsferen over Polen en de Baltische Staten (Letland, Litouwen, en Estland) en tevens over Bessarabië en Finland. Vijf jaar later zullen Engeland, Rusland en de V.S. ook hun invloedsferen afspreken en West-Europa onder elkaar verdelen, wat het ontstaan betekende van de Koude Oorlog en het IJzeren Gordijn.

Tekst van het «geheime protocol», bijvoegsel bij het Sovjet-Duitse niet-aanvalspact van 23 augustus 1939.

•  «Ter gelegenheid van de ondertekening van het niet-aanvalspact tussen het Duitse Reich en de USSR, hebben ondergetekenden, gevolmachtigden van beide partijen in strikt vertrouwen de kwestie onderzocht van de afbakening van hun respectieve invloedszones in Oost-Europa. Deze gedachtenwisseling heeft tot vol-gend resultaat geleid:
•  «1. In het geval zich een [territoriale of politieke] wijziging zou voordoen in de gebieden die behoren tot de Oostzee-staten (Finland, Estland, Letland, Litouwen), zal de noordgrens van Litouwen tezelfdertijd de grens zijn tussen de Duitse en de Sovjet-invloedzones. [Door beide partijen wordt het belang erkend dat Litouwen hecht aan het gebied van Vilnjoes.]
•  «2. In het geval zich een [territoriale of politieke] wijziging zou voordoen in de gebieden die behoren aan de Poolse staat, zullen de Duitse en Sovjet-invloedszones ongeveer begrensd zijn door een lijn gevormd door de Narew, de Wista (Weichsel) en de San.
•  «De vraag of het belang van beide partijen het behoud van een onafhankelijke Poolse staat gewenst maakt en hoe de grenzen van deze staat moeten verlopen, kan slechts definitief beantwoord worden door de verdere politieke ontwikkeling. In elk geval zullen beide regeringen dit probleem oplossen door een vriendschappelijk akkoord.
•  «3. Wat Zuidoost Europa betreft, onderstreept de Sovjetpartij het belang dat zij hecht aan Bessarabië. De Duitse partij verklaart dat zij helemaal geen interesse heeft voor deze gebieden op politiek vlak.
•  «4. Dit protocol zal strict geheim worden gehouden door de twee partijen.

«Gemaakt op twee originele exemplaren, in het Russisch en het Duits.
«Moskou, 23 augustus 1939.
«Getekend:
«Voor de Duitse regering: J. von Ribbentrop
«Met de volmacht van de regering van de USSR: V. Molotov.»

Door dit niet-aanvalspact (waarvan op dat ogenblik niemand afwist van het bijgevoegde 'geheime protocol') werd ook in België de communistische partij op het verkeerde been gezet. De auteur Rudi Van Doorslaer schreef begin jaren zeventig zijn licentiaatsverhandeling over dit pact en de houding van de KPB, waarvan de uitgewerkte versie in boekvorm in 1975 door het Masereelfonds werd uitgegeven.

---

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Het Sovjet-Duitse niet-aanvalspact van 23 augustus 1939 (Lieven Soete)
•  Jef Van Extergem en de Vlaamse Beweging (Christian Dutoit)
•  De geschiedenis van de Sovjet-Unie (Z.R. Dittrich en A.P. van Goudoever)

Andere boeken van Rudi Van Doorslaer of waaraan hij zijn medewerking verleende op Verzet.org:
•  Kinderen van het getto. Joodse revolutionairen in België, 1925-1940 (Rudi Van Doorslaer)
•  De Curatoren van het Getto (R.Van Doorslaer en J.P.Schreiber)
•  De moord op Lahaut - Het communisme als binnenlandse vijand (Rudi Van Doorslaer - Etienne Verhoeyen)
•  Het Verzet deel 1 en 2 - België in WOII (Rudi Van Doorslaer e.a.)
•  De Tijd der Vergelding en verzet (Rudi Van Doorslaer, E.Verhoeyen e.a.)
•  Geheime pers tijdens de Tweede Wereldoorlog (Rudi Van Doorslaer, B.De Wever,Lieven Saerens e.a.)
•  Herfsttij van de 20ste eeuw - Extreemrechts in Vlaanderen 1920-1990 Rudi Van Doorslaer e.a.)
•  Zwarte Zondag - Beschouwingen over de democratie in België (Piet Piryns, Rudi Van Doorslaer e.a.)