Verzet.org - En misschien was dat nog maar het begin... Dagboek uit Bergen-Belsen 1944-1945 (Hanna Lévy-Hass)

Afbeelding hiernaast: Engelstalige voor 30 mei 2008 aangekondigde heruitgave van dit boek bij uitgeverij Haymarket Books

Hanna Lévy-Hass, een Joegoslavische Jodin afkomstig uit Montenegro, werd in de zomer van 1944 naar het concentratiekamp Bergen-Belsen gedeporteerd. Ze bleef er tot de bevrijding van het kamp door de troepen van de Sovjetunie. Tijdens haar verblijf in Bergen-Belsen hield ze zorgvuldig een dagboek bij. Door haar bijna klinische observatie, waardoor een afstandelijkheid tussen auteur en de gebeurtenissen ontstaat, krijgt de hedendaagse lezer een indrukwekkend en beklemmend beeld van het lijden van de slachtoffers van de nazi-terreur.

Fragment uit dagboek aantekeningen september 1944 tot april 1945: "Een grenzeloze, schandelijke tentoongespreide, stinkende en jammerlijke ellende. Precies dat wilden de nazi's. Precies dat. Ons vernederen tot dit infame, dierlijke niveau, ons tot waanzin brengen en binnen in onszelf de herinnering doden aan het feit dat we ooit menselijke wezens waren."

De tweede helft van het boek bevat een gesprek tussen Hanna Lévy-Hass en de Duitse journaliste Eike Geisel, waarin de motieven om een dagboek in een concentratiekamp te schrijven en de lotgevallen van de auteur na de oorlog worden behandeld. In dit gesprek geeft Hanna Lévy-Hass ook een verklaring voor de titel van het boek: "Die periode onder Hitler, die tijd van vier of vijf jaar, waarin zulke verschrikkelijke dingen zijn gebeurd, waarover we nu niet willen praten, was te monsterlijk. En de gehele wereld, althans in het Westen, is erdoor aangestoken. Zodat vele mensen het ook indirect in zich dragen. [..] Daardoor zijn mijn zorgen over de toekomst nog groter dan over het geledene."

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
•  Het Achterhuis. Het dagboek van Anne Frank
•  De laatste zeven maanden. Vrouwen in het spoor van Anne Frank (Willy Lindwer)
•  En misschien was dat nog maar het begin... (Hanna Lévy-Hass)
•  Terug op de plaats die ik nooit heb verlaten (Tobias Schiff)
•  KZA 5148 (Regine Beer)
•  Settela (Aad Wagenaar)
•  Is dit een mens (Primo Levi)
•  Het verstoorde leven. Dagboek van Etty Hillesum, 1941-1943 (Etty Hillesum)
•  De tas van Eva. Een uniek dagboek van een Joodse heldin (Donald Speelman en Dick Schaap)
•  Goethe in Dachau. Literatuur en werkelijkheid (Nico Rost)
•  Boulevard des Misères. Het verhaal van doorgangskamp Westerbork (Jacob Boas)